Hoe zeldzaam zijn fancy gekleurde diamanten

Uniek high-end juweel op maat begint met een unieke diamant. Slechts 1 op de 10.000 karaat die vandaag wordt gedolven, krijgt de naam "Fancy Colored Diamond" van een gerenommeerd gemmologisch lab zoals het GIA (Gemological Institute of America). Die zeldzaamheid maakt ze erg gewild, en ze kunnen extreem hoge waarden bereiken.

1. Zeldzaamheidsfactor, waarde en kleuren

Diamanten staan bekend als kleurloos (of lichtgeel/bruin), want die vormen 95% van de diamanten die jaarlijks worden gedolven. Maar ze komen eigenlijk voor in elke kleur van de regenboog. Als een diamant van bovenaf gezien een andere kleur vertoont dan lichtgeel of lichtbruin/grijs, valt hij in de categorie "fancy gekleurde diamanten". Veel van deze fancy diamanten zijn uiterst zeldzaam, met als zeldzaamste kleuren rood, roze, oranje, paars en blauw.

2. Oorsprong van kleur in diamanten & diamanttypes

De oorsprong van de vele kleuren in diamanten kan verklaard worden door hun atomaire structuur. De ideale kristalroosterstructuur van een diamant is opgebouwd uit koolstofatomen, geordend in een regelmatige driedimensionale structuur. Elk koolstofatoom is omgeven door vier andere koolstofatomen die een tetraëder vormen. Een ideale diamant, volledig opgebouwd uit koolstofatomen, zou volledig kleurloos zijn.

In werkelijkheid bevat een diamantstructuur echter in meer of mindere mate atomaire onzuiverheden en structurele variaties. Deze afwijkingen van de ideale structuur ("defecten" genoemd) staan bekend als "kleurcentra". De indruk van een bepaalde kleur is dus te wijten aan de concentratie en de aard van de kleurcentra in de diamant. Een belangrijke oorzaak van defecten is de vervanging van een koolstofatoom ("C") door een vreemd atoom. Andere kleurcentra bevatten geen vreemde atomen maar bijvoorbeeld vacatures: plaatsen waar men normaal een koolstofatoom vindt, maar die nu leeg zijn.

Het meest voorkomende onzuiverheidsatoom in diamant is stikstof ("N"). Afhankelijk van het voorkomen ervan in het diamantrooster worden diamanten in twee groepen verdeeld. Type I-diamanten die een detecteerbare hoeveelheid stikstof bevatten en type II-diamanten die praktisch geen stikstof bevatten.

In de tabel hieronder wordt een kort overzicht gegeven van de verschillende diamanttypes volgens kleurcentra.

3. Feiten over de verschillende kleuren

• Fancy Yellow

Fancy yellow diamanten zijn de meest voorkomende vorm van fancy gekleurde diamanten. Ze zijn enorm populair geworden door hun zonnige glans en hun relatief betaalbare prijzen in vergelijking met andere kleuren.

Net als kleurloze diamanten komen gele diamanten voor in alle slijpsels en vormen (rond, ovaal, kussen, Asscher, prinses, enz.) en groottes, en zelfs in verschillende kleurverzadigingen en -intensiteiten (van lichtgeel tot de zeldzame en dure intense en vivid yellow-graden).

De kleur van gele diamanten is te danken aan de aanwezigheid van stikstof in hun kristalstructuur. Afhankelijk van de hoeveelheid stikstof variëren gele diamanten van licht tot vivid. In fancy yellow diamanten kunnen bruine of oranje ondertonen voorkomen.

Gele diamanten worden soms "Canary Yellow" genoemd (geen officiële term van gemmologische laboratoria) wanneer ze een heel hoge verzadiging vertonen. Ze zijn het meest gezochte en waardevolste type gele diamanten. Net als de vogel vertonen ze een intense gele tint.

Intense fancy yellow diamanten worden vooral gevonden in Zuid-Afrika. 

• Fancy Pink

Natuurlijke roze diamanten behoren tot de waardevolste en zeldzaamste schatten op aarde. Topstenen (gegradeerd als "intense" en "vivid" op de kleurschaal van het GIA) kunnen op grote veilingen meer dan 2 miljoen dollar per karaat opbrengen. Die prijzen zijn evenzeer te danken aan hun zeldzaamheid als aan hun schoonheid, want slechts een heel klein percentage van de diamanten heeft een rijke, intense of levendige roze kleur (de meerderheid is bruinachtig, bruinachtig roze of champagne).

Sinds de opening in 1983 heeft de Argyle-diamantmijn in West-Australië een mythische status verworven als de belangrijkste bron van roze en rode diamanten ter wereld. De zeldzame kleur van deze zeer gewilde diamanten wordt veroorzaakt door minuscule onzuiverheden die in de kristalstructuur gevangen raken tijdens de vorming diep in de aarde.

De Argyle-mijn produceert meer dan 90% van de hoogwaardige roze en rode diamanten ter wereld, en toch heeft minder dan 1% van de stenen uit de mijn deze kleur. In extreme gevallen kunnen zeer grote, vlekkeloze, vivid roze diamanten uit Argyle op een veiling meer dan 1 miljoen pond per karaat opbrengen. In feite is meer dan 80% van de stenen uit deze mijn bruin (op de markt gebracht als "Chocolate"-diamanten), waaronder de steeds populairdere "Champagne"-diamanten. 

Als je bedenkt dat die 1% roze en rode productie meer dan 90% van het wereldwijde aanbod van deze kleuren vertegenwoordigt, besef je hoe schaars ze zijn. Alle geslepen & gepolijste dieproze diamanten die Argyle in een jaar produceert, passen in één champagneglas!

De Argyle-mijn sloot definitief in november 2020 en laat een onzekere prijserfenis achter voor haar zeer gewilde stenen.

Ontdek de exclusieve juwelencapsule van Laurence, de Pink Up Your Love-collectie, gezet met natuurlijke intens roze diamanten uit de Argyle-mijn. Het is het ultieme liefdesgeschenk.

• Fancy Blue

Blauwe diamanten danken hun betoverende blauwe toon aan de aanwezigheid van boor in de kristalstructuur van de diamant – hoe meer boor, hoe dieper het blauw. Ze variëren in kleur van lichtblauw tot intens blauw, soms met violet, grijs of groen als secundaire toon. Blauwe diamanten zijn echte schatten van de aarde en worden niet behandeld om hun kleur te versterken.

Blauwe diamanten zijn uiterst zeldzaam en worden slechts in enkele mijnen ter wereld gevonden: de Golconda-mijn in India, de Argyle-mijn in Australië en de Cullinan-mijn in Zuid-Afrika.

Hun waarde wordt bepaald door de intensiteit van hun kleur en door hun karaatgewicht. Door hun zeldzaamheid zijn ze duurder dan roze, gele en kleurloze diamanten.

Blauwe diamanten kunnen verward worden met saffieren, die volledig andere edelstenen zijn. Saffieren behoren tot de korundfamilie en bevatten sporen van titanium, ijzer, magnesium, chroom en koper.

• Fancy Green

Fancy green diamanten zijn meestal licht van toon en voornamelijk gemengd met een grijze of bruine ondertoon. De tint is doorgaans geelachtig groen.

Gewoonlijk bevindt de groene tint zich aan het oppervlak en strekt hij zich zelden uit door de hele edelsteen. Daarom laten slijpers bij het slijpen het grootste deel van het ruwe materiaal rond de rondist zitten. Maar hoe krijgen groene diamanten hun unieke kleur?

Wanneer een stralingsproces plaatsvindt, verplaatst het koolstofatomen uit hun normale positie in de kristalstructuur. Dit gebeurt op natuurlijke wijze wanneer diamantafzettingen dicht bij radioactieve rotsen liggen, of kunstmatig wanneer een steen in een lab een bestralingsbehandeling ondergaat.

Groene diamanten zijn een van de zeldzaamste types fancy gekleurde diamanten. En omdat een bestralingsbehandeling mogelijk is om hun kleur te versterken, worden groene diamanten altijd zorgvuldig onderzocht in gemmologische laboratoria. Toch kunnen die soms hun oorsprong niet bepalen, zelfs niet met geavanceerde gemmologische apparatuur.

4. Het belang van een certificaat dat de intensiteit van de kleur vermeldt

Het graderen van fancy gekleurde diamanten is een complex proces, aangezien ze vooral gewaardeerd worden voor de intensiteit, verdeling en zuiverheid van hun kleur. Het slijpsel en de zuiverheid van de diamant moeten ook in aanmerking worden genomen, maar zijn van minder belang. Enkel hoogopgeleide labgradeerders kunnen de kleur van een diamant nauwkeurig beschrijven.

Het kleurgraderingssysteem van het GIA is opgezet vanuit het principe dat elke gekleurde diamant een andere kleurdiepte heeft. Vervolgens worden talrijke nuances in alle kleuren toegevoegd, gaande van Fancy Vivid (de duurste diamanten), Fancy Intense, Fancy Deep, Fancy Dark, Fancy, Fancy Light, Light, Very Light en Faint (de minst dure diamanten). Voor fancy gekleurde diamanten geldt als algemene regel: hoe sterker de tint, hoe waardevoller de steen.

5. Kleurbehandelingen van diamanten

Met de vooruitgang van de technologie bestaan er verschillende kunstmatige behandelingen en verbeteringen die de kleur van een diamant volledig kunnen veranderen. Sommige van deze methodes veranderen het uiterlijk van de diamant permanent, andere zijn slechts tijdelijk. Deze "behandelde" diamanten verliezen natuurlijk waarde in vergelijking met natuurlijk gekleurde diamanten die helemaal niet behandeld zijn. Een kleurbehandeling moet altijd vermeld worden in een laboratoriumcertificaat (meestal geeft een lab een specifiek certificaat uit voor kleurbehandelde diamanten).

De HPHT-behandeling is waarschijnlijk de bekendste methode om de kleur van een diamant op commerciële schaal te veranderen. Met een goede controle van het proces kan HPHT gebruikt worden om de tint te verlichten of de bestaande toon van een diamant van lagere graad te verzadigen.

Zo kan een hitte- en drukbehandeling een geelachtig uitziende steen omtoveren tot een fancy gekleurde om zijn aantrekkingskracht te vergroten. Door enkele aanpassingen in het procesrecept kan dezelfde techniek ook gebruikt worden om bruinachtige diamanten om te zetten in kleurloze stenen.

Een andere behandeling is het bestralingsproces, dat kernreactoren gebruikt om het kristalrooster van een diamant met stralen te bombarderen en de herschikking van de koolstofatomen te forceren. Het bestralingsproces kan gecombineerd worden met een HPHT-behandeling in een proces in 2 stappen. Doorgaans worden ze gecombineerd om groene, blauwe, bruine, gele en zwarte diamanten te creëren.